You are here

Energiearmoede : naar een lokale netwerking ?

Eén op vijf Belgische huishoudens zou in energiearmoede leven. Maar de bestaande ondersteuning voldoet slechts gedeeltelijk. Dit leren we uit een studie en een conferentie van Equipes Populaires.

Op 27 april 2017 organiseerden de Equipes Populaires in Namen een symposium over energiearmoede en de beschikbare ondersteuning in Wallonië aan de hand van getuigenissen en verhalen uit de praktijkervaring.

Energiearmoede : een verontrustende realiteit voor 21,3% van de huishoudens in België! Dit betekent dat meer dan één op de vijf een te groot aandeel (meer dan 10%) van zijn besteedbaar inkomen besteed aan energiekosten. Of men heeft geen verwarming, men kan niet koken ... Deze ontberingen hebben gevolgen voor alle aspecten van het leven. In een ijskoud "huis", leven we slecht op elk moment : men kan niemand uitnodigen; men kan geen plannen maken ...

Er werd in opdracht van de Waalse regering door RWADE (Waals netwerk voor duurzame toegang tot energie), RWLP (Waals Netwerk tegen armoede) en de Naamse vzw RTA een recente studie uitgevoerd. Doel :  het verzamelen en het analyseren van getuigenissen van mensen die in energiearmoede leven en ze voorleggen aan de dienstverleners zodat ze onder begeleiding het nodige kunnen aanpassen.

Aurélie Ciuti, coördinator van RWADE, onthult een aantal beangstigende conclusies over het onderzoek op het terrein.

Jean Cech (Hernieuws) : Men spreekt de laatste jaren veel over energiearmoede. Wat bedoelt men precies met deze uitdrukking ?

Aurelie Ciuti (RWADE) :

Voornamelijk de moeilijkheid om aan de basisbehoefte van energie te voldoen : verwarming, verlichting, koken, maar ook de contacten leggen om zich te informeren en een echt sociaal leven te hebben. Er zijn eigenlijk verschillende soorten armoedes die overeenkomen met die zeer specifieke problematieken. Eerst wordt de armoede vastgesteld die dan leidt naar een situatie waarin men gedwongen wordt om een te groot deel van zijn inkomsten te besteden aan een energieplan. Dat is het gemakkelijkst te achterhalen. Daarachter zit een verborgen energiearmoede waarin sprake is van situaties waarin de persoon zich moet ontzien om aan zijn behoeften te voldoen. Dan heb je de groep mensen die uitkomen voor hun energie-armoede en zeggen dat ze worden geconfronteerd met een stress om aan hun basisbehoeften te voldoen.

De energiebarometer, gerealiseerd door het platform van de strijd tegen de energiearmoede en onder leiding van de Koning Boudewijnstichting, toont aan dat in Wallonië 20% van de gezinnen in energiearmoede leeft – zodat ze te veel aan energie besteden in verhouding met hun totale budget (nota aan de lezer: meer dan 10% van het beschikbare inkomen) – maar de realiteit gaat waarschijnlijk verder dan dat. Omdat energiearmoede niet enkel beperkt blijft tot problemen met het inkomen.

J.C. : Men leest vaak dat dit soort armoede gestaag toeneemt de afgelopen jaren. Maar de energie prijzen bleven toch redelijk stabiel tijdens deze periode…

A.C. : Het is waar dat er de afgelopen jaren eerder een stabilisatie van de energieprijzen was. Maar als men over een langere periode kijkt, stellt men vast dat sinds 2006, de prijzen aanzienlijk zijn gestegen, in het bijzonder voor kleine inkomens. In feite komen er verschillende factoren in aanmerking bij onze inschatting van de situatie. Er is het inkomen, de energieprijzen, maar is ook meer bepaald de woonkwaliteit. Op dit niveau zijn er een aantal steunmaatregelen om de last van de gezinnen te verlichten: huisvestingstoelagen, premies, leningen, enz. Maar we zien dat ze niet direct de mensen helpen die huurder zijn van hun woning. En over het algemeen zijn wij van mening dat het huidige investeringsbeleid niet is aangepast aan de situatie met lage inkomens, of ze nu eigenaar of huurder zijn.

J.C. : Het is te zeggen ?

A.C. : Er is naast de zuivere financiële aspecten van energiearmoede en slechte huisvesting, ook een impact op andere domeinen zoals gezondheid (nota aan de lezer : een studie van Eurofound toont aan dat de renovatie van de 500.000 meest verouderde woningen in België in minder dan 3 jaar zijn terugverdiend kunnen zijn dankzij besparingen gerelateerd aan de gezondheid, zoals blijkt uit deze witte kaart) en meer in het algemeen op het sociale leven van deze doelgroepen en het zelfbeeld van de betrokkenen. Tot op het punt dat we spreken over een echte vermindering van de zin van het leven dat tot uiting komt in het gezinsleven, relaties met naasten… familiale spanningen, moeilijkheden om vrienden uit te nodigen aan huis, ingaan op de behoeften van de kinderen, gevoelens van schaamte, de neiging tot terugplooiing, enz…

J.C. : Hoe kunnen we omgaan met deze situaties ?

A.C. : We bekijken deze kwesties vaak op een zeer technische manier, door middel van sterk gecentraliseerde middelen zoals energieloketten of energieadviseurs binnen het OCMW. Met zeer "sectorale" en versnipperde visies over de kwestie.

Maar wat we zien als we mensen ontmoeten in onzekere situaties is dat ze hun problemen niet noodzakelijkerwijs associëren met problemen die voor ons vanzelfsprekend zijn. Soms richten ze zich onverschillig tot alle hulporganisaties die ze tegenkomen, of het nu het Centrum voor Seculier Actie is, de mutualiteit, de buurtvereniging of het syndicaat. In sommige gevallen, zijn bepaalde wegen moeilijker te bewandelen en zetten veel huishoudens de stap niet, waardoor ze in feite afzien van hun rechten.

De situatie waar we nu op het terrein mee geconfronteerd worden, verplicht ons om de mensen te gaan zoeken daar waar ze in hun dagelijkse realiteit mee worden geconfronteerd. En hen de kans geven om hun problemen te bespreken waarmee te ze kampen hebben. Want in werkelijkheid  is de oplossing de toegang tot de correcte informatie.

J.C. : Praktisch en concreet, hoe kan men de publieke steun op het terrein aanpassen ?

A.C. : Door het openbreken van barrières tussen de structuren, waardoor professionals meer kunnen samenwerken. Ook door af te stappen van een logica dat een deskundige de werking van het elektrische systeem uitlegt, hoe ze hun apparaten thuis kunnen beheren, enz... We hoorden ook dat er een sterke behoefte van de betrokkene is op een meer horizontale dialoog waar ze volledig kunnen participeren in een collectief werk waar iedereen, op kritische wijze  – de oplossing zoekt voor een veelvoorkomend probleem. Met mensen die zich in dezelfde situatie bevinden als u…

J.C. : Waarom is dit zo belangrijk ?

A.C. : Omdat de schuldgevoel enorm groot is. En gezinnen hebben steeds minder vertrouwen in de traditionele instellingen, omdat de boodschap soms totaal niet is aangepast aan de situatie die de gezinnen meemaken.

Mensen hebben niet alleen de behoefte om de oplossing te vinden die voor hen past-  maar ook een "drijfveer" om zich in gang te zetten en weg te geraken uit de sleur waarin ze zich bevinden. Omdat ze niet permanent kunnen leven op hun neus bovenop deze moeilijkheden. Men heeft soms de neiging om energieproblemen te ontkennen : mensen beginnen hun rekeningen te vergeten, zodat dit later moet worden rechtgezet ... En beetje bij beetje is het zoals een strop rond hun hals.

Om uit de problemen te geraken hebben ze naast de financiële hulp die zij van de overheid ontvangen, ook  wat wij noemen  "symbolisch kapitaal" nodig, dat het mogelijk maakt om te reageren, maar ook van legitimiteit en kredietwaardigheid (zijn woord tegenover die van een leverancier, bijvoorbeeld). Dit symbolisch kapitaal kan in het bijzonder worden ondersteund door het collectief werk zoals ik al zei : het gevoel er niet alleen voor te staan, solidariteit, zelfvertrouwen, de mogelijkheid om zijn omgeving te analyseren en erop te reageren, met een kritisch oog op een aantal bestaande maatregelen, bijvoorbeeld, of het doen van aanbevelingen, enz.

Dit idee van een lokale werking, dicht bij de mensen, in een meer horizontale perspectief is ongetwijfeld de meest voor de hand liggende aanbeveling van ons onderzoek.

J.C. : Men heeft ook het gevoel dat het werk beter op het niveau van preventie wordt gevoerd…

A.C. : Absoluut. Maar eerst moet men overeenkomen wat daaronder wordt bedoeld. Traditioneel verwijzen mensen vaak naar dit niveau als het gaat over een informatie-aanpak, voorlichting (vooral kleine besparingsingrepen) en een investeringsaanpak rond de energieprestatie van woningen. Maar het vertelt ons niets over de doelen die we nastreven. We wilden, uit interviews met mensen in energiearmoede en met de professionelen die hen begeleiden, het werk van Pierre Bourdieu weer opnemen. Deze socioloog werkt verder stroomopwaarts en benoemt de fouten in de structuur – op gebied van energie kan men denken aan de liberalisering van de markt, de staat van de gebouwen – die leiden tot gewelddadige interacties tussen individuen, zoals de normatieve discours van maatschappelijk werkers of de misbruiken van huisjesmelkers die niet aan hun verplichtingen voldoen tegenover de huurder, zelfs als ze weten dat ze illegaal zijn omdat ze weten dat de huurder niet zal durven te reageren uit angst dat hij op straat komt te staan .

De vormen van geweld die beantwoord worden met geweld zijn diegene die ons in het bijzonder verontrusten. Het geweld dat een stempel drukt op de armen door zich te ontzien van bepaalde zaken in plaats van de hulp te zoeken waarop zij recht hebben. Voorkomen is, volgens Bourdieu,  deze gewelddadige reactie tegengaan door ervoor te zorgen dat de desbetreffende doelgroepen effectief hun rechten gebruiken.

Door ook te kijken naar de mogelijkheid of de sociale tarieven, zoals die vandaag de dag daadwerkelijk zijn georganiseerd, bepaalde ‘vrijwillige’ ontberingen helpen voorkomen. Ook de betekenis van budgetmeters moet in vraag worden gesteld aangezien ze de mensen objectief dwingen om af te zien van hulp door hun de illusie te geven dat ze voor zichzelf kunnen zorgen zonder hulp van buitenaf. Door zichzelf zogezegde ‘onvermijdelijke’ ontberingen op te leggen." Dit lijkt ons een relevante en noodzakelijke kijk op het beleid dat energie op dit moment beschouwt als een product et niet als recht…

Alles in twee minuten - Energiearmoede  door  eSET-bourgogne

Catégorie: 
Débats
Filière: 
0